İçindekiler
Nikola Tesla (10 Temmuz 1856 – 7 Ocak 1943), Sırp kökenli Amerikalı mucit, elektrik mühendisi, makine mühendisi ve fütüristtir. Bugün dünyanın her yerinde evlerimizde kullandığımız Alternatif Akım (AC) elektrik besleme sisteminin, radyonun, uzaktan kumandanın ve modern elektrik motorlarının temelini atan, 300’den fazla patente sahip tarihin en önemli bilim insanlarından biridir.
Giriş: Geleceği İcat Eden Adam
Tarih, icatlarıyla dünyayı değiştiren birçok isimle doludur, ancak çok azı dünyayı Nikola Tesla kadar derinden etkilemiştir. Modern dünyamızı aydınlatan ışığın, evimizdeki cihazları çalıştıran elektriğin ve hatta kablosuz iletişimin temelleri onun zihninde atılmıştır. Çoğu mucit zamanının ötesindeyken, Tesla adeta gelecekte yaşayıp o dönemin teknolojisini kendi zamanına getirmeye çalışan bir dehaydı. Ticari zekasının zayıf olması ve para kazanmayı asla icat etmenin önüne koymaması, onun hayatının büyük bölümünü yoksulluk ve yalnızlık içinde geçirmesine neden olmuştur.
Fırtınalı Bir Doğum: Erken Dönem ve Eğitimi
Nikola Tesla, 10 Temmuz 1856 gecesi, bugünkü Hırvatistan sınırları içinde kalan Smiljan köyünde şiddetli bir şimşek fırtınası sırasında dünyaya geldi. Efsaneye göre doğumu sırasında çakan şimşekleri gören ebe bunun kötü bir alamet olduğunu ve “karanlığın çocuğu” olacağını söylemiştir. Ancak Tesla’nın annesi Djuka Mandic ebeyi susturmuş ve ünlü cevabını vermiştir: “Hayır, o ışığın çocuğu olacak.”
Tesla, üstün zekasını küçük yaşlarda belli etmeye başladı. Hafızası olağanüstüydü (fotoğrafik/eidetic hafıza); integral kalkülüs problemlerini kafasından çözebiliyor ve icatlarının prototiplerini kağıda dökmeden önce zihninde 3 boyutlu olarak tamamen kusursuz bir şekilde inşa edip test edebiliyordu. Avusturya Politeknik Üniversitesi’nde mühendislik okurken Gramme dinamosunu incelemiş ve komütatöre (kıvılcım çıkaran fırçalara) gerek olmadan çalışabilecek bir motor yapabileceğini, alternatif akımı (AC) kullanarak verimliliği katlayabileceğini hocalarına söylemişti. Hocaları bunun “sürekli devridaim makinesi” (imkansız) olduğunu söyleyip onu sınıfta alaya alsalar da, Tesla zihnindeki fırtınaları susturmadı.
Amerika’ya Yolculuk ve Akım Savaşları (War of Currents)
1884 yılında Tesla, cebinde sadece 4 sent, kendi yazdığı birkaç şiir ve uçan bir makine tasarımıyla Amerika Birleşik Devletleri’ne, New York’a adım attı. Elinde, eski patronu Charles Batchelor’dan Thomas Edison’a yazılmış bir tavsiye mektubu vardı. Mektupta şöyle yazıyordu: “İki büyük adam tanıyorum, biri sizsiniz; diğeri ise bu genç adam.”
Edison ile Çarpışma: Doğru Akım (DC) vs Alternatif Akım (AC)
Thomas Edison o dönemde elektriğin kralıydı, ancak kurduğu sistem Doğru Akım (DC) üzerine kuruluydu. DC sisteminin çok büyük bir problemi vardı: Elektrik uzak mesafelere iletilemiyordu. Şehrin her birkaç kilometresine bir elektrik santrali kurulması gerekiyordu ve kablolar aşırı ısınıyordu. Tesla, Edison’a kendi buluşu olan Alternatif Akım (AC) sistemini anlattı. Alternatif akım, voltajın transformatörler aracılığıyla devasa boyutlara çıkarılıp yüzlerce kilometre uzağa kayıpsız iletilmesini, ardından şehirlerde voltajın güvenli seviyelere düşürülmesini sağlıyordu.
Edison ticari yatırımını DC’ye yaptığı için Tesla’nın fikrini reddetti. Ancak Tesla’ya DC motorlarını geliştirmesi halinde kendisine o günün parasıyla devasa bir servet olan 50.000 dolar vereceğini söyledi. Tesla aylarca günde 18 saat çalışarak Edison’un makinelerini inanılmaz verimli hale getirdi. Ancak parasını istediğinde Edison gülerek, “Tesla, sen Amerikan mizahından anlamıyorsun” dedi. Tesla anında istifa etti.
George Westinghouse ve Niagara Şelaleleri Zaferi
İstifasından sonra Tesla bir süre New York sokaklarında hendek kazarak çukur işçiliği yaptı. Ancak dehası saklı kalamazdı. George Westinghouse adlı sanayici, Tesla’nın AC motor patentlerini satın aldı. İkili, Edison’un AC’yi “tehlikeli ve ölümcül” göstermek için filler dahil hayvanlara elektrik vermesine (ve hatta elektrikli sandalyeyi icat etmesine) rağmen, 1893 Chicago Dünya Fuarı’nı aydınlatma ihalesini kazandı.
Fuarın ışıl ışıl hali dünyayı büyüledi. Hemen ardından Tesla ve Westinghouse, insanlığın en büyük rüyalarından birini gerçekleştirdi: Niagara Şelaleleri’ne dünyanın ilk büyük hidroelektrik santralini kurdular. Üretilen elektrik 40 kilometre uzaklıktaki Buffalo şehrine iletildi. Akım Savaşları bitmişti; Tesla ve Alternatif Akım kazanmıştı. Bugün dünyanın %99’u Tesla’nın AC sistemini kullanmaktadır.
Colorado Springs Deneyleri ve Yıldırımlara Hükmetmek
1899 yılında Tesla, araştırmalarını izole bir bölgede, yüksek irtifada sürdürmek için Colorado Springs’te devasa bir ahşap laboratuvar kurdu. Amacı sadece elektriği kabloyla iletmek değil, dünyayı dev bir iletken olarak kullanarak enerjiyi ve veriyi kablosuz olarak dünyanın her yerine iletmekti.
Burada “Büyüten Verici” (Magnifying Transmitter) adını verdiği, kendi icadı olan Tesla Bobini’nin çok daha büyük bir versiyonunu inşa etti. Laboratuvarında 40 metreye ulaşan yapay yıldırımlar yarattı. Gök gürültüsü 25 kilometre öteden duyulabiliyordu. Tesla, Dünya’nın rezonans frekansını keşfettiğini ve toprağa gönderdiği elektrik dalgalarının yeryüzünü dolaşıp geri döndüğünde (tıpkı bir salıncağı her sallanışında itmek gibi) giderek daha da büyüdüğünü fark etti. Bu deneyler, hayatının en büyük projesinin temelini atacaktı.
Tesla’nın En Büyük Hayali ve Çöküşü: Wardenclyffe Kulesi
1901’de New York’a dönen Tesla, dünyanın en zengin finansörü J.P. Morgan’ı ikna ederek “Dünya Kablosuz Sistemi” projesi için 150.000 dolar yatırım aldı. New York, Long Island’da Wardenclyffe Kulesi inşasına başlandı.
Tesla’nın asıl amacı şuydu: Sadece telgraf mesajlarını veya sesleri değil, aynı zamanda bedava ve sınırsız elektriği dünyanın dört bir yanına, evlerdeki alıcılara kablosuz olarak iletmek. Eğer bu proje tamamlansaydı, Afrika’nın en ücra köşesindeki bir çöl bile toprağa saplanan bir antenle elektrik ve enerji elde edebilecekti.
Ancak bu durum finans dünyası için bir kabustu. J.P. Morgan, elektriğin havadan bedava iletilmesinin kendisi gibi bakır madenlerine ve kablo sektörüne yatırım yapanların işine gelmeyeceğini anladı. Meşhur sözü tarihe geçti: “Havadan giden enerjinin sayacını nereye takacağız?” Morgan desteğini çekti. Diğer yatırımcılar da Morgan’ı takip etti. Tesla 1906’da kriz geçirdi ve kule hurda fiyatına sökülerek yıkıldı. İnsanlığın bedava enerji hayali o gün toprağa gömüldü.
Radyo, X-Işınları ve Tesla Türbini
Tesla sadece elektrikle ilgilenmedi. İtalyan Guglielmo Marconi radyoyu icat ettiği iddiasıyla Nobel Ödülü aldığında, aslında sisteminin tamamı Tesla’nın yıllar önce aldığı patentlere dayanıyordu. Tesla bu durumu önemsemedi ve “Marconi iyi bir adam, bırakın benim 17 patentimi kullanarak devam etsin” dedi. Ancak Tesla’nın ölümünden hemen sonra, 1943’te ABD Yüksek Mahkemesi radyonun asıl mucidinin Nikola Tesla olduğuna hükmetti.
Wilhelm Röntgen X-ışınlarını keşfettiğini duyurduğunda, Tesla zaten bu ışınlarla yıllardır çalışıyor ve laboratuvarında “Gölgegraf” (Shadowgraph) adını verdiği ilk röntgen filmlerinden bazılarını üretiyordu. Ayrıca kanatsız, sürtünmesi çok düşük ve verimliliği inanılmaz yüksek olan Tesla Türbini‘ni icat etti. Günümüzde modern mühendislik bu türbini hala incelemektedir.
Teleforce (Ölüm Işını) ve Gizemli Projeler
Tesla’nın ilerleyen yaşlarında tasarladığı en tartışmalı cihaz Teleforce, basının taktığı isimle “Ölüm Işını” (Death Ray) idi. Tesla bu cihaza “Barış Işını” demeyi tercih ediyordu. Çünkü bu cihaz öyle güçlü bir yönlendirilmiş parçacık ışını ateşliyordu ki, ülkenin sınırlarına yerleştirildiğinde 300 kilometre öteden gelen devasa bir düşman uçak filosunu anında havada buharlaştırabilirdi. Tesla’ya göre her ülke buna sahip olursa savaşlar tamamen imkansız hale gelirdi.
Ayrıca mekanik bir osilatör (titreşim makinesi) icat etmişti. Bu küçük cep boyu cihazın, binaların rezonans frekansına ayarlandığında devasa çelik köprüleri ve gökdelenleri yıkabilecek mini bir deprem yaratabileceğini iddia etti. Söylentilere göre laboratuvarının bulunduğu binada cihazı çalıştırdığında çevrede mini bir deprem olmuş ve polis geldiğinde Tesla cihazı balyozla parçalamak zorunda kalmıştır.
Son Yılları, Yalnızlık ve Mirası
Tesla hayatının son yıllarını New York’ta The New Yorker otelinin 3327 numaralı odasında, beş parasız bir şekilde geçirdi. Otel masraflarını eski dostu Westinghouse şirketi ödüyordu. İnsanlardan uzaklaşmış, vaktini parklardaki güvercinleri besleyerek ve onlarla bağ kurarak geçiriyordu.
7 Ocak 1943 sabahı, 86 yaşındayken otel odasında kalp yetmezliğinden yapayalnız hayata gözlerini yumdu. Ölümünün hemen ardından ABD Hükümeti (FBI) ve Yabancı Mülkiyet Sorumlusu (Alien Property Custodian), Tesla’nın odasındaki tüm sandıklara, çizimlere ve notlara “Ulusal Güvenlik” gerekçesiyle el koydu. Bu el konulan belgelerin (Özellikle Ölüm Işını projelerinin) hala gizemini koruduğu söylenmektedir.
Nikola Tesla, çağının çok ötesinde bir dehaydı. Bugün Wi-Fi, radyo, cep telefonları, elektrik motorları, neon ışıklar, röntgen cihazları ve hatta uzaktan kumandalı araçlar kullanıyorsak, hepsi bu büyük dahinin zihnindeki kıvılcımlar sayesindedir. Onun vizyonu o kadar büyüktü ki, yüzyıl sonra bile modern bilim dünyası hala onun notlarını deşifre etmeye çalışıyor.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S)
- Radyoyu gerçekte kim icat etti? Marconi mi Tesla mı? Gerçekte radyoyu Nikola Tesla icat etmiştir. Marconi Tesla’nın 17 patentini izinsiz kullanarak radyoyu ticarileştirmiş ve ödül almıştır. 1943 yılında ABD Yüksek Mahkemesi Tesla’nın asıl mucit olduğunu yasal olarak onaylamıştır.
- Tesla ve Edison arasındaki Akım Savaşlarını kim kazandı? Kesinlikle Nikola Tesla kazanmıştır. Edison’un Doğru Akımı (DC) uzak mesafelere iletilemezdi. Tesla’nın Alternatif Akımı (AC) galip gelmiş ve bugün dünyadaki tüm elektrik şebekelerinin temelini oluşturmuştur.
- Wardenclyffe Kulesi neden yıkıldı? Finansörü J.P. Morgan, projenin sadece mesaj değil “bedava elektrik” ileteceğini anlayınca yatırımını kesti. Çünkü “havadan giden elektriğe sayaç takıp para kazanamayacaktı”. Parasız kalan proje tamamlanamadı ve kule yıkıldı.
- Tesla hiç evlendi mi? Neden yalnız öldü? Tesla hayatı boyunca hiç evlenmedi. Bekarlığın ve yalnızlığın beynini icatlara daha iyi odaklamasını sağladığına inanıyordu. Son yıllarında aşırı obsesif kompülsif bozukluklar (OKB) geliştirdi.
Yararlanılan Kaynaklar:
– “My Inventions: The Autobiography of Nikola Tesla”
– The Tesla Memorial Society of New York
– PBS: Tesla – Life and Legacy
Bir yanıt yazın